Mới đây, Tiến sĩ Trịnh Quang Toàn (31 tuổi), Trưởng phòng nghiên cứu khí tượng thủy văn, Đại học UC Davis (Mỹ) đã giới thiệu công nghệ tính toán lượng mưa, khí tượng thủy văn và nước ngầm để dự báo thiên tai theo thời gian thực ở Việt Nam.
 |
| Tiến sĩ Trịnh Quang Toàn. Ảnh: VnExpress |
Công nghệ dự báo này kết hợp cả trí tuệ nhân tạo, ảnh vệ tinh và radar với mô hình tính toán để khôi phục các dữ liệu về dòng chảy, mực nước... có thể giúp Việt Nam tự chủ số liệu lưu vực sông Hồng, Thái Bình và Mekong, vốn trước đây phụ thuộc hoàn toàn vào Trung Quốc. Sau đó sẽ đưa ra đánh giá ảnh hưởng từ các hồ chứa của Trung Quốc tới Việt Nam.
Công nghệ này cũng cho phép quan trắc toàn bộ mực nước hồ của Trung Quốc trên thượng nguồn thông qua ảnh vệ tinh theo ngày và dần tiến tới theo giờ. Dựa vào số liệu, cơ quan chuyên môn sẽ tính toán để đưa ra cảnh báo mở cửa xả hồ chứa, đảm bảo an toàn đập, di dân để tránh thiệt hại về người và của.
Tuy nhiên, trao đổi với Báo Đất Việt, GS.TS Đào Trọng Tứ - Giám đốc Trung tâm phát triển bền vững tài nguyên nước ứng phó với biến đổi khí hậu (Mạng lưới sông ngòi Việt Nam), nguyên Phó tổng thư ký UB sông Mekong Việt Nam cho biết, việc sử dụng ảnh vệ tinh để dự báo mưa, từ đó lấy số liệu thủy văn thì nhiều nước đã sử dụng rất lâu rồi.
Việt Nam là một trong những nước đang sử dụng phương pháp này. Độ chính xác, độ tin cậy về mô hình dự báo khí tượng thủy văn đã được xác lập là tương đối ổn.
Cái khó trong câu chuyện dự đoán lũ hiện nay nằm ở việc các hồ chứa từ phía Trung Quốc có số lượng lên tới hàng trăm mà nếu không hiểu được quy trình vận hành của nó, không nắm được quy mô thiết kế, địa hình của hàng trăm con đập, hồ chứa thì không thể tính toán nổi lượng nước trên dòng có thể đổ về đột ngột hay không.
"Điều quan trọng nhất của công tác đánh giá tác động môi trường của các đập thủy điện là ở chỗ hiểu được cơ chế hoạt động của các đập và hồ chứa để dự đoán khu vực dưới hạ lưu: lượng nước được tích vào các hồ chứa là bao nhiêu, với mực nước thế nào thì nước được tích vào các hồ chứa, khi nào thì cho xả nước, xả với một lượng nước thế nào... Nếu nắm được những điều ấy thì mới dự đoán được dòng chảy tác động xuống hạ lưu ra sao. Nhưng đó là một thách thức lớn mà hiện nay chưa làm được" - GS.TS. Đào Trọng Tứ cho biết.
Vị chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng, với cách lý giải như trên thì có thể khẳng định có công nghệ giúp chúng ta độc lập được số liệu thủy văn thì điều đó là không thể.
"Thông tin số liệu của các hồ chứa rất khó để có được qua ảnh vệ tinh. Không thể chỉ dựa vào ảnh vệ tinh để xem các mực nước trên hồ chứa rồi đưa ra cảnh báo. Hơn nữa những bức ảnh vệ tinh đó là từ đâu ra? Chúng ta cũng đang đi mua số liệu đó. Trừ phi liên hệ được với cơ quan hiện đang quản lý hai vệ tinh của Việt Nam và đề nghị phối hợp cung cấp ảnh vệ tinh thì mới tính đến câu chuyện độc lập về số liệu" - ông Tứ giải thích.
Do đó, nếu chỉ mang tính tương đối, thì hiện nay Việt Nam cũng đã làm được việc này. Nếu sử dụng các loại công nghệ tiên tiến, hiện đại cũng chỉ cho ra những kết quả tương đối thì không cần thiết.
GS.TS. Đào Trọng Tứ cũng cho biết thêm, hệ thống quan trắc đặt tại sông Hồng là khá dày đặc và cũng đã có trạm quan trắc trên thượng nguồn tại khu vực biên giới.
Thực tế, ý kiến của TS. Toàn cho rằng, thiết bị quan trắc đặt quá gần Hà Nội và không đưa ra được các cảnh báo sớm lại mâu thuẫn với ý tưởng sử dụng ảnh vệ tinh để cảnh báo sớm, thu số liệu từ thượng nguồn Trung Quốc.
"Trạm quan trắc thu được số liệu tại nơi đo đạc. Chúng ta không đặt được trạm số liệu ở thượng nguồn nước bạn thì không thể có số đo chuẩn xác. Nếu sử dụng ảnh vệ tinh có thể đo được con số này thì đâu cần đặt vấn đề các trạm quan trắc ở gần hay xa hơn Hà Nội và không thể cảnh báo sớm?" - ông Đào Ngọc Tứ đặt câu hỏi.
 |
| Cảnh báo lũ sớm bằng ảnh vệ tinh không thể tuyệt đối. |
Trong khi đó, ông Vũ Trọng Hồng - nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp cũng có chung nhận định về việc sử dụng ảnh vệ tinh để phân tích số liệu thủy văn.
Ông Hồng cho rằng, sử dụng ảnh vệ tinh để lấy số liệu quan trắc là chuyện được Cục Khí tượng Thủy văn đã làm lâu nay. Như vậy thứ nhất là ý tưởng đó không mới.
Thứ hai là nguồn ảnh vệ tinh. "Hiện tại, các số liệu đo đạc đều được phân tích từ những bức ảnh vệ tinh. Ảnh vệ tinh đó từ đâu ra? Việt Nam vẫn phải đi mua" - ông Vũ Trọng Hồng nhấn mạnh.
Bởi vậy, việc kỳ vọng vào chuyện độc lập số liệu thủy văn là dường như không khả thi.
Những nhà khoa học trẻ có thể có những ý tưởng sử dụng những công nghệ hiện đại bổ trợ cho phương án cũ nhưng trên thực tế, phương pháp nghiên cứu khoa học còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố chính trị, ngoại giao và kinh nghiệm nghiên cứu trước đó mới mong có hiệu quả tốt nhất.
Cúc Phương
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét